Sprong in het heelal
Inhoud van deze pagina.
Serie 4 – De terugkeer van Mars
Sprong in het heelal startpagina
Inleiding
Sprong in het heelal is de Nederlandse hoorspeluitvoering van de BBC sciencefiction hoorspelserie Journey into Space van Charles Chilton.
In Nederland werden drie series geproduceerd en uitgezonden door de KRO: de eerste serie Operatie Luna vanaf 1 oktober 1955, de tweede Het Marsmysterie vanaf 23 september 1956, en de derde Mars slaat toe vanaf 22 september 1957.
De regie van de eerste drie Nederlandse series had Léon Povel. De vertaling van de serie was in handen van Eddy Franquinet, die dat deed onder het pseudoniem P.R.O. Peller, dit op uitdrukkelijk verzoek van de minister van justitie, om enige afstand te bewaren tussen zijn werk als rechter te Roermond en zijn vele schrijverij.
Vanaf 5 januari 2014 werd de vierde serie uitgezonden De terugkeer van Mars onder regie van Winfried Povel in een vertaling van Guy Sweens.
Personages
Gezagvoerder Jeff Morgan
De gedisciplineerde gezagvoerder en hij is niet voor een kleintje vervaard.
Dokter Matthews
De dokter is het morele geweten van de bemanning en hij deelt zijn dagboekaantekeningen met de luisteraars.
Steve Mitchell
De ingenieur met zijn directe en impulsieve karakter, soms op het heethoofdige af.
Jimmy Barnet
Verantwoordelijk voor de radiocommunicatie, hij heeft doorgaans een opgewekt humeur.
Serie 1 – Operatie Luna
In Operatie Luna bouwt de Australische uitvinder Steve Mitchell een door atoomkracht aangedreven raket. In gezelschap van de vlieger Jeff Morgan, de marconist Jimmy Barnet en dokter Matthews maakt hij een verkenningsvlucht naar de maan. Als de ruimtevaarders van het eerste uur willen terugkeren naar de aarde, grijpt een eskader vliegende schotels in. Ze komen terecht buiten het zonnestelsel en buiten de tijd.
Deel 1 op 1 oktober 1955.
De delen 1, 2, 3, 5 en 6 van de eerste serie zijn niet bewaard gebleven.
De volledige rolverdeling en ondertitels.
Fragment uit Operatie Luna.
Serie 2 – Het Marsmysterie
In Het Marsmysterie wagen kapitein Morgan, ingenieur Mitchell, telegrafist Barnet en dokter Matthews in hun ruimteschip Discovery de sprong van de maan naar de geheimzinnige rode planeet.
Deel 1 op 23 september 1956.
De volledige rolverdeling en ondertitels.
Fragment uit Het Marsmysterie.
Serie 3 – Mars slaat toe
We schrijven 15 april 1972. De expeditievloot onder leiding van kapitein Jeff Morgan is na een avontuurlijk bezoek aan Mars overhaast op weg naar de aarde. De bemanning heeft tot haar ontsteltenis ontdekt dat op Mars snode plannen worden gesmeed voor een invasie op aarde. Tijdens een tussenlanding op de maan brengt de bemanning verslag uit, maar ze wordt niet geloofd. Er zit niets anders op dan opnieuw met een vloot naar Mars af te reizen.
Deel 1 op 22 september 1957.
De volledige rolverdeling en ondertitels.
Fragment uit Mars slaat toe.
Serie 4 – De terugkeer van Mars
Kapitein Morgan, ingenieur Mitchell, telegrafist Barnet en dokter Matthews worden dertig jaar na hun vertrek naar Mars dood gewaand. Groot is de verbazing als zij contact opnemen met de landingscontrole in Londen. Na een veilige landing heeft de bemanning veel uit te leggen.
Deel 1 op 5 januari 2014.
De volledige rolverdeling en ondertitels.
Fragment uit De terugkeer van Mars.
Illustratie ten behoeve van het hoorspel: Mars slaat toe.
Omslag KRO-gids van 22 september 1957.
Tune en muziek
Voor de muziek in Sprong in het heelal werden fragmenten gebruikt uit: Medea's Meditation and Dance of Vengeance, Op. 23a, van Samuel Barber. Een uitvoering door het New Symphony Orchestra of London, onder leiding van Samuel Barber.
De tune van deze serie.
Medea, Op. 23: Parados.
Geluiden voor Mars slaat toe
KRO-gids, 22 september 1957.
Ergens vandaan janken allervreemdste geluiden door het nachtelijk duister van de holle studiogangen. Maar achter één ronde patrijspoort in een deur brandt licht. Naarmate wij die behoedzaam naderen, weerklinkt een afgrijselijke oploop, een snerpend, zich splitsend geluid, dat plotseling afbreekt. Stilte. Dan een daverend gelach. Menselijk gelach. Wij kunnen dus veilig naar binnen.
Met het openen van de deur buldert het gelach op volle sterkte in onze, nog wat ontdane oren, en een hinnikende stem zegt hortend en stotend: "Nee, jongens, dat is te gek. zo ligt ie meteen in de poeier". Werkelijk niets begrijpend van de hele situatie en de warwinkel van rare apparaten, vragen wij met een onbeholpen lachje: "Wat ligt er dan meteen in de poeier?" - "Die raket!" Is het heldere antwoord. "Wat zijn jullie dan aan het doen?" - "Aan het springen! Dat zie je toch!" Weer krankzinnig gelach, want wij kijken blijkbaar nogal dwaas. Er hangt kennelijk een slappe-lach-stemming.
"Hoe lang gaat dat zo al door?" Vragen wij een tikje verwijtend. "Pas vijf avonden van 7 uur tot middernacht." Dat verklaart al iets. "Maar worden jullie dan niet stapelgek?" - "Dat zijn we al" Nieuw gehinnik. "Maar dat hindert niet, want we hebben toch al heel aardige effecten gevonden. Nu wordt de samenhang veel duidelijker: een ordentelijke controlekamer op zijn kop gezet met een vracht losse apparaten, die er helemaal niet in thuis horen; een hoeveelheid snoeren, waar je je nek over breekt, en tussen geluidsplaten, magnetofoonbanden, meters, wijzers en een onwaarschijnlijke stapel hoorspelteksten: vier volwassen mannen met het net niet te omschrijven uiterlijk van mensen die (voor de gijn?!) proberen, hoe lang zij het tussen gillende en maag-omkerende generator-geluiden kunnen uithouden, en dan blijkbaar nog iets "bruikbaars" overhouden ook!
"Is dit dan voor de Sprong in het heelal?" - "Hoe kan ie het zo raden!" Weer dat onbekookte gelach. Wij voelen ons als nuchter mens tussen een stel kennelijk uit het lood geslagen lieden een beetje geprikkeld. "Met al die keet? En moeten jullie daar zo lang over doen?" - "Welnee, maar we kunnen gewoon niet ophouden!" Weer zijn ze niet tot bedaren te brengen. "Zeg nou zelf en nou eens hoe dat klinkt...."
Meteen trilt er door ons gebeente een grommende toon, die uit de vloer schijnt te komen. Hij klimt langzaam angstwekkend in ons op tot onze hersenen er van gaan dreunen. De gezichten van de vier mannen kijken met een sadistisch genoegen naar het effect van hun "uitvinding". Wij zwaaien het geluid af, omdat wij er niet overheen kunnen schreeuwen. Maar ze laten dat geluid lekker nog even staan, de ellendelingen. Wat moeten die lui al niet hebben doorgemaakt, dat zij voor dit geluld immuun zijn geworden! Wij worden niet lekker en willen de deur uitlopen, maar op datzelfde ogenblik eindigt het enerverende geluid met een golvende, kokhalzende slag.
De vier liggen krom van de lach en slaan kletsend op hun knieën. Wij trachten ons figuur te redden met een mislukt lachje: "Nou, die is goed, zeg! Moorddadig! Maar wat moet dat nou voorstellen?" - "Een waarschuwingsdrempel"- "Een wat??" - "Een geluidsdrempel op één van de... " - "Niet zeggen!" roept de man, die de magnetofoon gestopt heeft. "Je moet de boel niet verraden!" - "Het heeft dus iets met die Martianen te maken?" Wij zijn blij het dan toch geraden te hebben. "Maar houden die er dan van dat soort ontzettende geluiden op na?" - "Dat weten wij ook niet, maar we moeten toch iets laten horen als de tekst aangeeft, dat Jeff Morgan door een angstaanjagend, irreëel geluid wordt gewaarschuwd, dat hij niet verder naar die...." - Stop! Roept de bandstopper weer. Maar de platenman maakt zijn zin toch af: "...naar die deur toe mag! Ik zeg toch niet wat voor deur!"
De man met de waaierende stapel teksten probeert serieus te worden als hij vraagt: "Maar zou jij dóórlopen als je dit geluid hoorde?" - "Nee...." geven wij grif toe. Tussen een hoop snoeren komt nu de stem van de vierde man vandaan: "Maar Jeff doet het lekker toch!!" Dit leedvermaak valt bij ons niet in goede aarde. Bij wie wel? "Maar hebben jullie daar zo’n rommel voor nodig? Wat zijn dat voor dingen?" De bandstopper gaat zich uitsloven: "Nou, kijk, dat is...." en dan volgt in potjeslatijn een reeks namen, waar radiotechnici zo scheutig mee kunnen omspringen. Er blijft iets bij ons hangen van "Zaagtandgenerator" en "Ringmodulator" en een "Blokbandgenerator" of was het "Blok-t-and?" Wij weten het werkelijk niet meer. En op al die snoeren wijzend zegt de vierde man: "En met al die touwtjes knopen we de hele santenkraam aan elkaar: de M-5, de Omvormer, de...." nou ja en al die andere welluidende namen voor onwelluidende-geluiden-producerende kistjes en kastjes.
Dan gaat de trillende vinger van de eerste man langs een tergend lange lijst, die tegen de muur is geprikt, omdat ie voor een fatsoenlijk bureau te lang is. "Kijk, hier staan alle geluiden op, die we voor deze derde serie nieuw mogen maken", zegt hij met huichelachtige dankbaarheid. "Drieënnegentig zijn het er". - "Allemaal nieuwe?" vragen wij op een toon, die al te kennelijk laat blijken, dat wij de tegenpartij voor gek verslijten. Als een slang kronkelt nu de vierde man tussen de snoeren omhoog: "Dat is nou juist de ellende!"
Uit zijn gezicht Is elk spoor van de slappe lach van daarstraks verdwenen. Het staat haast tragisch verwrongen. "Wij krijgen nou met dingen en werelden te maken, waar Mars nog maar een grapje bij was". Nu dringt akelig duidelijk tot ons door wat deze mensen er toe drijft om zich bij nacht en ontij met een zekere wellust te onderwerpen aan martelingen van onaardse allure. Deze lieden zijn er op uit om straks de luisteraars op de meest geraffineerde wijze rillingen te bezorgen, waar ze de hele week nachtmerries van overhouden. Het is de satanische voldoening van nacht na nacht op de lange muurlijst kruisjes te kunnen zetten achter volbrachte geluidsopgaven, die naar aardse begrippen eigenlijk geen redelijke opgaven meer zijn....
Van ons stuk gebracht en vol bange voorgevoelens ten aanzien van de nieuwe, liefst twintigdelige reeks sluiten wij de deur achter ons met het vaste voornemen, om er niet naar te luisteren. Wij laten vier geteisterde mannen achter, die iets griezelig onwezenlijks over zich hebben nu zij, na dit intermezzo, weer tegen al die apparaten zitten aan te kijken en zich afvragen, hoe zij nu het zevenentachtigste geluidsverschijnsel waar moeten maken, waarvan geen enkel menselijk wezen enig idee heeft, hoe het zou moeten klinken.
Maar nu wij weer op straat staan, en onbewust aan die oneindig stille en serene sterrenhemel naar Mars zoeken, welt er toch een golf van medelijden in ons op voor die vier mannen achter die verlichte patrijspoort: de opname-technicus. de hoorspel-technicus, de hoorspel-inspeciënt en de regisseur.
Illustratie ten behoeve van het hoorspel: Mars slaat toe.
Illustratie uit de KRO-gids van 22 december 1957.