De spelleiding heeft… Kommer Kleijn
Een kwart eeuw hoorspel in Nederland. Gehoord en gezien door Rob Geraerds.
Uitgeversmaatschappij West-Friesland, Hoorn, juli 1954.
Inleiding.
Attentie! Opname over vijf seconden . . . na . . . nu!
De beslissende woorden, die elke dag opnieuw in de hoorspelstudio’s klinken om de scheiding aan te geven tussen de voorbereiding en de uitvoering. De technicus in de controlekamer controleert nog even snel een pick-up. In de studio klinken de echte of nerveuze kuchjes van de spelers en speelsters iets luider dan nodig is. Er wordt nog wat gefrommeld aan een manuscript. Dan valt de stilte.... een voelbare stilte, waarin de spanning zich van allen meester maakt.... En tenslotte vertellen de eerste tonen van de inleidende muziek, dat het ernst is.
Ook de schrijver van dit boek heeft z’n vijf seconden nodig - en waarschijnlijk zelfs wel een paar meer - om een aanloop te nemen en de lezer precies te vertellen, wat zijn bedoeling is.
Het hoorspel is na de interland-wedstrijd de meest beluisterde radio-uitzending. Hoe is dit hoorspel ontstaan en gegroeid? Hoe wordt het geschreven, gekozen, ingestudeerd, gespeeld en technisch samengesteld? Wat hierover wel eens verteld wordt door een vluchtige journalistieke bezoeker geeft in de meeste gevallen een vertekend beeld. En dat kan ook niet anders, want men moet dit 'bedrijf door-en-door kennen, men moet de sfeer van de studio zelf tientallen malen hebben ondergaan, om het essentiële van het bijkomstige te kunnen onderscheiden. En: men moet de plaatsruimte hebben, die alleen een boek bieden kan, wil men niet te vluchtig worden. Het lijkt waarschijnlijk, dat talrijke rechtgeaarde luisteraars graag eens tussen en achter de hoorspelschermen willen kijken, niet alleen om een aantal "geheimen" onthuld te krijgen, maar ook om zich een juister begrip te veroveren van wat er leeft achter het luidsprekerkast je, waar ze regelmatig vóór zitten. Voor hen is dit verhaal bestemd.
Kommer Kleijn (1939).Maar elk verhaal moet een hoofdpersoon hebben. En wie zou dat in dit geval anders kunnen zijn, dan de man, die vijfentwintig jaar geleden, na een succesvolle loopbaan, het toneel verliet om zich te wijden aan de opbouw van het hoorspel.... een der eersten voor wie de microfoon geen dood busje was, maar het vibrerend knooppunt van de trommelvliezen der tienduizenden. .. . de eerste vast aan de omroep verbonden hoorspelleider van Nederland, die deze leidende functie een kwart eeuw behield: Kommer Kleijn. Er zijn na hem - en zelfs kort na hem - bij andere omroepen regisseurs gekomen, die ongetwijfeld voor de ontwikkeling van het hoorspel veel hebben gedaan. Maar vijfentwintig jaren hoorspel in Nederland worden toch alleen door zijn naam vollédig gedekt.... en daarom zal dit boek voor een belangrijk deel zijn boek moeten worden.
Bovendien is Kommer Kleijn nog altijd de enige hoorspelleider van ons land, die uit het beroepstoneel voortkwam. En dit is van betekenis, omdat ook het hoorspel - evenals de film - gegroeid is uit de dramatische kunst. En al veroverden zij zich beide zelfstandigheid, het zou onjuist zijn, indien ze hun afkomst verloochenden. Omdat Kommer Kleijn’s toneelloopbaan samenviel met de bloeiperiode van het toneel in deze eeuw - van 1914-1929 maakte hij deel uit van de gezelschappen, die onder leiding stonden van Eduard Verkade - is het ook in breder verband aanlokkelijk, die toneelloopbaan allereerst te belichten.... hetgeen tevens het voordeel heeft, dat de mens Kommer Kleijn alle reliëf krijgt. De mens met het altijd goede humeur.... met de hartelijke lach, die zo dikwijls een spanning breekt. .. . met de ongelooflijke werkkracht en het nooit aflatend, jongensachtig enthousiasme. Een open en eerlijk mens, hulpvaardig en gevoelig, zonder enige ' pedanterie.... Een man, die aller sympathie tot zich trekt. ...
Vijf seconden. Die tijd werd inderdaad ver overschreden. Daar anders de spanning wel eens zou kunnen breken, moe-ten we het maar bij deze aanloop laten. Moge ze nochtans voor de lezer voldoende zijn om vertrouwen te hebben in het-geen volgt: DE OPNAME.
