Hoorspelen.eu

Het Parool, 3 december 1993.

Een interview van Hans Hoekstra.

Een interview met inspiciënt Ferry van Nimwegen.

Vorige maand is VARA-Studio 6, beter bekend als De Hoorspelstudio, ontmanteld. Ooit beschikten de VARA, NCRV, KRO en de AVRO ieder over een eigen hoorspelstudio. De AVRO-studio werd al lang geleden gesloten en ook die van de NCRV is al een paar jaar dicht. De KRO-hoorspelstudio bestaat nog wel, maar de ruimte wordt nauwelijks nog gebruikt voor het opnemen van hoorspelen.

Vanaf februari volgend jaar zullen de hoorspelen worden opgenomen in een volledig elektronisch ingerichte hoorspelstudio in het Videocentrum op het terrein van het Nederlands Omroepproduktie Bedrijf (NOB). Tot die tijd worden hoorspelen opgenomen in de hoorspelstudio van de Wereldomroep. In de nieuwe studio zullen alle geluiden, een enkele uitzondering daargelaten, van band of disk gehaald worden.

Dat was de laatste jaren eigenlijk al zo. De tijd dat windmachines nog gebruikt werden om op radio de illusie van een storm te wekken, is volgens inspiciënt Ferry van Nimwegen, in dienst van het NOB, al lang voorbij: "Vroeger, met die mono-luidsprekertjes, kon dat nog. Maar tegenwoordig beschikt iedereen over een goede stereo-installatie en luisteren veel mensen naar een hoorspel met een koptelefoon op.

Men is veel kritischer geworden, dan kun je niet meer aankomen met een krakend lucifersdoosje om het intrappen van een massieve deur te suggereren." Ook de regenpijp met erwten (regen), de ijzeren plaat (donder) en het frame met houten klosjes (marcherende soldaten) worden al lang niet meer gebruikt. En als een pistoolschot moet klinken slaat de inspiciënt geen houten plankjes meer op elkaar, al blijft het behelpen met pistoolschoten die van cd komen.

Van Nimwegen: "In het pistoolschot klinkt de akoestiek mee. Je hoort precies in wat voor kamer je bent. Die akoestiek moet weer in balans zijn met de akoestiek van de kamer waarin de stemmen van de acteurs zijn opgenomen. Het blijft schipperen om het best haalbare te krijgen."

In de nieuwe studio komt wel een grindbak. Weliswaar zijn voetstappen in ruime mate beschikbaar op cd, maar soms is het lastig om de timing van die voetstappen gelijk te krijgen met de stemmen van de acteur. Dan is het handiger als de hoorspelacteur zelf even zijn voetstappen in de grindbak maakt.

In de VARA-studio bevond zich volgens Van Nimwegen ook "een riante hoeveelheid hang- en sluitwerk", maar in de nieuwe studio zullen openslaande ramen en deuren wat vaker van band of cd komen. Ook het autoportier dat aan de houten wand van de VARA-studio bevestigd zat, gaat niet mee.

Van Nimwegen: "Als je dat dichtsloeg, hoor je de hele ruimte meedreunen. Het klonk echt als een dichtknallend autoportier dat aan een stuk multiplex vastzat. Autoportieren halen we straks van cd of band, dan kun je ook nog kiezen welk automerk je wilt."

Met het hard disk-systeem in de nieuwe studio wordt het volgens Van Nimwegen technisch een stuk eenvoudiger om geluiden te mixen. "In de oude situatie liepen soms vijf of meer bandrecorders tegelijk mee. Een met een kabbelende zee, een met de wind, een met geschreeuw van meeuwen, een met een tractor die over het strand rijdt en een met een helicopter die er overheen vliegt. Als de balans dan niet goed was, moest je al die bandrecorders naar het begin terugspoelen. Met het hard disk-systeem kun je met één druk op de knop zo weer alles gelijk zetten."

De inspiciënt beschikt over een eigen voorraadje algemene achtergrondgeluiden, maar gaat bij de voorbereiding van een hoorspel naar de fonotheek van het NOB om de specifieke geluiden op te snorren. Via de computer kan het geluidenarchief geraadpleegd worden. Wie de trefwoorden "rijdende auto" en "nat" intikt, krijgt van de computer een overzicht van de op cd beschikbare rijdende auto's op een nat wegdek. Wie alleen door plassen rijdende auto's wil zonder vogelgetwinkeleer op de achtergrond, kan die wens ook aan de computer mededelen. De meeste cd's met geluiden zijn afkomstig uit Engeland.

Niet alle geluiden zijn beschikbaar. Voor een hoorspel waarin kleiduiven schieten voorkwam, moesten de programmatechnici zelf naar de hei. Tijdens zijn vakanties neemt Van Nimwegen altijd een dat-recorder mee. "Die laat ik dan af en toe draaien. In een restaurant, of op een terrasje aan het water. Ik neem het klakkeloos op en als ik later iets nodig heb, weet ik dat ik het op de plank heb staan. In Italië heb ik opnamen gemaakt van het verkeer. Dat is in Italië toch anders dan hier met die claxons en die types auto. Op een binnenplaats in Salerno heb ik een vogeltje op een balkon opgenomen. Dat klinkt anders dan een vogeltje in het hartje van Utrecht. Zo'n typisch Italiaans binnenplaatsje, dat warme weer, dat zijn toch dingen die doorklinken in het geluid."

Voor de visueel gehandicapten, fervente hoorspelluisteraars, zal het even wennen zijn dat de VARA-studio dicht is. Volgens Van Nimwegen konden sommige blinden precies horen welke deur werd dichtgegooid. Een VARA-deur klonk anders dan een KRO-deur: "Ik maak me sterk dat ze ook nog kunnen vertellen in welke studio het was, welke technicus het opnam en welke inspiciënt erbij gezeten heeft."

Foto: Maartje Geels.